Paragraaf 2 - Weerstandsvermogen en risicobeheersing

De gemeente Albrandswaard voert actief beleid op de beheersing van de risico’s die de gemeente loopt. Gekeken wordt naar de maatregelen die worden getroffen om de risico’s af te dekken. Voor de risico’s waarvoor geen maatregelen getroffen kunnen worden, bijvoorbeeld omdat het verzekeren ervan te duur zou zijn, wordt ingeschat welke buffer noodzakelijk is. Dit is de benodigde weerstandscapaciteit. Op basis van de continu geïnventariseerde risico’s en de beschikbare financiële middelen (beschikbare weerstandscapaciteit) is het weerstandvermogen berekend. In dit risicoprofiel worden de belangrijkste trends en ontwikkelingen benoemd en meegewogen. 

Door actieve risicobeheersing heeft de gemeente in beeld wat de risico’s zijn en is het mogelijk om het weerstandsvermogen te bepalen. Alle risico’s worden voor zover mogelijk 2 maal per jaar herijkt en er wordt continu geanticipeerd op nieuwe risico’s. Het getoonde risicoprofiel is bepaald vanuit de inventarisatie en analyse zoals uitgevoerd t/m 10 augustus 2026. We kijken vanuit de huidige omstandigheden vooruit met als doel een actueel risicoprofiel te presenteren waarin rekening wordt gehouden met realistische scenario’s voor de nabije toekomst.

De belangrijkste trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op het risicoprofiel worden kort toegelicht. De gevolgen van externe invloeden zoals de (geo)politieke spanningen, de nog steeds relatief hoge inflatie, de krappe arbeidsmarkt en de brandstofprijzen laten zich zien en voelen over de hele breedte van het risicoprofiel. Binnen het risicoprofiel van Albrandswaard is de acute dreiging van een provinciale indeplaatsstelling (escalatieladder) voor de huisvesting van statushouders toegevoegd. Mocht de provincie ingrijpen, dan verliest de gemeente de regie en draait zij direct op voor de kosten van verplichte (nood)huisvesting.

In het volgende overzicht worden de belangrijkste (geconsolideerde) risico's gepresenteerd die de grootste invloed hebben bij de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit. Bij ieder risico worden kort de beheersmaatregelen weergegeven. De lijst met belangrijkste risico’s omvat 93,5% van alle geïdentificeerde risico’s.

In deze paragraaf worden de belangrijkste trends en ontwikkelingen in relatie gebracht met de risico’s van de gemeente. De gemeente kan onzekerheden positief beïnvloeden door investeringen en maatregelen te treffen. Er zijn vier belangrijke onderdelen waar de gemeente een risico op blijft lopen, die een aparte vermelding waard blijven. Dit betreffen:

Bestuurlijke en financiële verhoudingen (Rijksbijdrage gemeentefonds): De gemeente ontvangt ruim de helft van haar inkomsten via een algemene uitkering uit het gemeentefonds. De meeste gemeenten voorzien grote tekorten omdat deze uitkering met ingang van 2026 sterk terugloopt (het zogeheten ravijnjaar). Er is al langere tijd sprake van een disbalans tussen financiële en bestuurlijke verhoudingen tussen het Rijk en decentrale overheden. Om hierop in te spelen moet actie worden ondernomen, wordt er opnieuw geprioriteerd en worden bezuinigingsmogelijkheden onderzocht om de dienstverlening op de lange termijn op peil te houden.

Sociaal Domein: Binnen het sociaal domein (Wmo, Jeugdwet en Participatiewet) is er een aanhoudende trend te zien van stijgende kosten. De gemeente heeft te maken met groeiende uitgaven zonder dat hier adequate structurele financiering tegenover staat. De hulpvraag blijft onverminderd groot en zeer kostbaar. Hoewel er lokaal alles aan wordt gedaan om de uitvoering efficiënt te organiseren, is de kans op overschrijdingen van de gedecentraliseerde budgetten onverminderd hoog ingeschat.

Informatiebeveiliging, Personeel en Bedrijfsvoering: De bescherming van alle gevoelige informatie stelt harde en toenemende eisen aan techniek en capaciteit. Burgers verwachten bovendien een veilige, moderne digitale dienstverlening. Tegelijkertijd is gekwalificeerd personeel op de huidige arbeidsmarkt moeilijk verkrijgbaar, wat druk oplevert. De ICT- en privacyrisico's maken voor een belangrijk deel onderdeel uit van de processen van De BedrijfsvoeringsPartner. Binnen de gezamenlijke governance hanteren DBP en Albrandswaard een gezamenlijke aanpak om deze risico's continu te monitoren en de dienstverlening robuust te houden.

Onvoldoende woonruimte huisvesting vluchtelingen: Een mogelijke provinciale indeplaatsstelling per 1-7-2027 dreigt, waarbij de gemeente de regie verlies en afgedwongen en waarschijnlijk dure (nood)huisvesting door (commerciële) verhuurders leidt tot een direct en groot financieel gevolg voor de gemeente.

Actuele Top-10 Financiële risico's 
Ter duiding van het actuele risicoprofiel worden de tien belangrijkste financiële risico's op basis van de weging (kans × gevolg) als volgt gekwalificeerd:

1. Onvoldoende woonruimte huisvesting vluchtelingen: Actueel gevaar van een provinciale indeplaatsstelling met grote, niet meer beïnvloedbare kosten voor de gemeente tot gevolg.

2. Risicocluster tekorten uitvoering taken Sociaal Domein: Aanhoudende stijging in zorgvolumes (Jeugd, Wmo, Participatie) waarbij de kans op budgetoverschrijdingen in de uitvoering zeer aannemelijk is.

3. Algemene Uitkering gemeentefonds lager: Indien de Rijksbezuinigingen uit het regeerakkoord niet worden gehaald, levert de koppeling minder op en volgen er aanvullende financiële kortingen voor de gemeente.  Het huidige kabinet heeft in het regeerakkoord afgesproken om zelf fors te gaan bezuinigen. Als ze er in de praktijk niet in slagen om die geplande bezuinigingen te halen, ontstaat er een tekort op de landelijke begroting. Om dat tekort te dichten, zal het Rijk over de hele linie minder geld verdelen. Door de vaste 'koppeling' betekent dit automatisch dat de gemeente een extra korting krijgt op de jaarlijkse bijdrage uit Den Haag.

4. (Gekwalificeerd) personeel is moeilijk verkrijgbaar: Krapte op de arbeidsmarkt zorgt voor oplopende inhuurkosten en zet de continuïteit van de ambtelijke uitvoering onder druk.

5. Begrotingstekorten in gemeenschappelijke regelingen/ verbonden partijen: Financiële tekorten bij samenwerkingsverbanden dwingen de gemeente om als deelnemer extra bij te springen.

6. Risicocluster uitvoering wet- en regelgeving Informatiebeveiliging en Privacy: Harde eisen aan IT-veiligheid brengen een aanhoudend financieel en juridisch aansprakelijkheidsrisico met zich mee.

7. Toenemende inflatie: Aanhoudende algemene prijsstijgingen leveren dekkingsproblemen op binnen de lopende begroting.

8. Bedrijven met verhoogd risico (stofexplosie of opslag aardolie): Een lokaal fysiek veiligheidsrisico dat de potentie heeft om te leiden tot aanzienlijke maatschappelijke, materiële schade en letsel.

9. Integraal huisvestingsplan Onderwijs: Onzekerheden rondom rentetarieven (euribor) en de grote investeringsbehoefte voor de scholenbouw leggen druk op de gemeentelijke financiën.

10. Oplopende kosten in bouwsector: Direct gevaar voor kostenoverschrijdingen en projectvertragingen bij de realisatie van gemeentelijk vastgoed en infrastructuur.

In onderstaand overzicht staan de 10 belangrijkste (geconsolideerde) risico's gepresenteerd die de grootste invloed hebben op de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. 

Voor het berekenen van het risicoprofiel voor het grondbedrijf wordt aangesloten bij het Meerjaren Perspectief Ontwikkelprojecten (MPO) 2026. Voor het grondbedrijf wordt het risicoprofiel niet gesimuleerd, maar wordt de kans van optreden maal het effect van optreden opgenomen. Hierbij is rekening gehouden of het gewaardeerde risico binnen het resultaat van het project opgevangen kan worden. Wanneer dit niet het geval is, heeft dit een effect op het risicoprofiel.

De beschikbare weerstandscapaciteit van gemeente Albrandswaard bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Zie de tabel hieronder.

Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen ingedeeld zijn kunnen geplaatst worden in een risicokaart. De risicokaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en gevolg. De nummers in de risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Een risico dat in het groene gebied zit, vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Een risico dat een score heeft die in het oranje gebied zit, vraagt om aandacht. Een risico dat een risicoscore heeft die in het rode gebied zit vereist directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van de organisatie wordt bedreigd. 

Er wordt een onderscheid gemaakt in het bruto en netto risico. Het bruto risico geeft de situatie weer voordat er maatregelen zijn getroffen. Het netto risico geeft het resultaat na het nemen van maatregelen 

In het onderdeel kengetallen geven wij duiding aan onze financiële positie voor de begroting 2027 met haar meerjarenperspectief. Om een goed beeld te krijgen van de financiële positie kijken wij naar de ontwikkelingen aan de hand van een aantal belangrijke financiële kengetallen. Per kengetal geven wij de trend weer en de betekenis ervan voor onze financiële positie. Is de trend bijvoorbeeld risicovol, gunstig, of is het een directe dreiging voor de financiële gezondheid van onze gemeente?  
Ze hebben geen functie als normeringsinstrument in het kader van het financieel toezicht. Het reëel en structureel sluitend zijn van de begroting blijft het bepalende criterium.

In onderstaande tabel wordt het totaalbeeld van alle kengetallen weergegeven. Vervolgens worden de kengetallen per stuk toegelicht.

In de voorgaande onderdelen is de relatie tussen het risicoprofiel van de gemeente en het benodigde weerstandsvermogen uiteengezet. Onze organisatie is ingedeeld in klasse A (waarderingscijfer), met een weerstandsvermogen dat als uitstekend wordt gekwalificeerd. Hiermee kunnen we vaststellen dat de financiële positie van de organisatie goed is.

Investeringen, de fluctuaties in de algemene uitkering en diverse risico’s beïnvloeden de financiële kengetallen. Het is daarom van essentieel belang deze kengetallen nauwlettend te monitoren en de financiële gezondheid te waarborgen door tijdig afwegingen en keuzes te maken, met name bij omvangrijke investeringen. Daarnaast is het noodzakelijk om ook in de komende jaren vast te houden aan een begroting die gebaseerd is op realistische en verantwoorde ramingen.